KỲ THỊ — RÀO CẢN VÔ HÌNH KHIẾN NGƯỜI CÓ RỐI LOẠN TÂM THẦN CHẬM ĐƯỢC ĐIỀU TRỊ

Kỳ thị đến từ đâu?
Kỳ thị với người có rối loạn tâm thần tồn tại ở nhiều tầng lớp. Có kỳ thị công khai — những lời gọi miệt thị, sự xa lánh, đồn đoán của hàng xóm, đồng nghiệp. Có kỳ thị âm thầm hơn nhưng không kém phần nặng nề: chính người bệnh tự kỳ thị bản thân, cảm thấy mình "khác thường", "vô dụng", "là gánh nặng", dẫn đến giấu bệnh, từ chối điều trị. Và có một dạng kỳ thị ít được nhắc đến: kỳ thị mang tính cấu trúc, thể hiện qua việc các vấn đề tâm thần bị xem nhẹ hơn bệnh lý thể chất trong chính sách, trong truyền thông, trong cách xã hội phân bổ nguồn lực y tế. 

Cái giá của sự chậm trễ 

Nhiều nghiên cứu trên thế giới đã chỉ ra khoảng thời gian trung bình từ khi xuất hiện triệu chứng đến khi người bệnh được điều trị đúng chuyên khoa có thể kéo dài nhiều năm — và kỳ thị là một trong những nguyên nhân hàng đầu của độ trễ này. Trong thời gian đó, người bệnh phải chịu đựng một mình, các triệu chứng có xu hướng nặng thêm, các mối quan hệ gia đình, công việc bị ảnh hưởng, và khi cuối cùng cũng đến viện, quá trình hồi phục thường khó khăn và kéo dài hơn so với khi được can thiệp sớm.

Có một nghịch lý đáng suy ngẫm: nếu một người đau bụng dữ dội, không ai khuyên họ "cố chịu đựng, đừng đi khám kẻo người ta biết". Nhưng với các dấu hiệu như mất ngủ triền miên, lo âu, hoảng loạn, không ít người vẫn nhận được những lời khuyên tương tự từ chính người thân của mình. 

Câu chuyện đằng sau con số 

Một người phụ nữ ngoài 40 tuổi từng mô tả lại hành trình gần ba năm "sống chung" với các cơn hoảng loạn trước khi tìm đến bác sĩ chuyên khoa. Chị giấu chồng con, giấu đồng nghiệp, tự tìm hiểu trên mạng và uống thực phẩm chức năng vì "sợ nếu đi khám tâm thần, người ta sẽ nhìn mình khác đi". Chỉ đến khi các cơn hoảng loạn ảnh hưởng nghiêm trọng đến công việc, chị mới quyết định đến bệnh viện — và nhận ra điều mình lo sợ suốt ba năm hoàn toàn không xảy ra: chị được lắng nghe, được điều trị, và quan trọng nhất, được đối xử như một người bệnh cần giúp đỡ, chứ không phải một "ca bệnh tâm thần" theo định kiến chị từng hình dung. 

Xóa kỳ thị bắt đầu từ đâu? 

Thay đổi nhận thức của cả cộng đồng là một quá trình dài, nhưng có những việc có thể bắt đầu ngay từ hôm nay: sử dụng ngôn ngữ đúng mực khi nói về sức khỏe tâm thần (nói "người có rối loạn tâm thần" thay vì các từ miệt thị); chủ động tìm hiểu thông tin chính thống thay vì tin vào đồn đoán; và quan trọng không kém — khi một người thân, đồng nghiệp chia sẻ khó khăn về tâm lý, hãy lắng nghe thay vì phán xét. Về phía ngành y tế, Bệnh viện Sức khỏe Tâm thần Thái Bình xác định truyền thông thay đổi nhận thức cộng đồng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm song song với công tác khám, chữa bệnh — bởi lẽ, xóa bỏ kỳ thị chính là cách rút ngắn con đường từ khi một người cần giúp đỡ đến khi họ thực sự được giúp đỡ.
 

 Bệnh Viện Sức khỏe tâm Thần Thái Bình 

 Địa chỉ: Số 363 - Đường Trần Lãm - Phường Trần Lãm - Tỉnh Hưng Yên 

 Fanpage: Bệnh viện Sức khỏe tâm Thần Thái Bình